ภาพถ่ายจะเก็บรักษากลิ่นหอมของดอกไม้ไว้ได้หรือไม่? และกระดาษที่ผ่านการพับมานานจะกลับคืนสู่ความราบเรียบดังเดิมได้จริงหรือเปล่า?
คำถามเหล่านี้นำไปสู่การสำรวจแนวคิดใน ‘Gift to Entropy’ นิทรรศการผลงานศิลปะจัดวางของ เรนาโต เลอตตา (Renato Leotta) ศิลปินชาวอิตาลี ที่จัดขึ้น ณ บางกอก คุนส์ฮาเลอ ระหว่างวันที่ 30 ตุลาคม – 30 ธันวาคม 2569 โดยมี สเตฟาโน ราโบลลี แพนเซรา เป็นภัณฑารักษ์ นิทรรศการครั้งนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการศิลปินในพำนัก และเป็นบทเกริ่นนำสู่ผลงานซึ่งจะจัดแสดง ณ เขาใหญ่ อาร์ต ฟอเรสต์ ต่อไป
ความเป็นไปได้และความไม่แน่นอน
ผ่านผลงานในนิทรรศการนี้ เรนาโต เลอตตา สืบค้นความสัมพันธ์ระหว่างความเป็นไปได้และความไม่แน่นอน (entropy) ในฐานะพลังอันเป็นพื้นฐานสำคัญในการก่อร่างและกำเนิดขึ้นของสรรพสิ่ง ศิลปินไม่เพียงถ่ายทอดความเข้าใจต่อวัตถุในฐานะโครงสร้างที่ตายตัว แต่กลับนำเสนอวัตถุในสภาวะชั่วคราว ซึ่งเกิดขึ้นจากปฏิสัมพันธ์ของสสารและพลังงาน ผลงานของเขาเปรียบเสมือนภาพผังแสดงถึงพลังขับเคลื่อน เพื่อเผยให้เห็นถึงกระบวนการซึ่งไม่อาจรับรู้ได้โดยทั่วไป
เรนาโต เลอตตา ได้พัฒนาความละเอียดอ่อนในการรับรู้ต่อความสัมพันธ์ระหว่างปรากฏการณ์ทางธรรมชาติและวิธีการถ่ายทอดสิ่งเหล่านั้น ทั้งแสง แรงโน้มถ่วง สายน้ำ และพืชพันธุ์ ต่างก็กลายเป็นสาระสำคัญที่ดำรงอยู่ภายในผลงานของศิลปิน ผ่านเทคนิคภาพถ่าย ภาพยนตร์ ประติมากรรม และผลงานจัดวาง ซึ่งทำหน้าที่เป็นเครื่องมือเพื่อใช้บันทึก เก็บรักษา หรือปล่อยให้ปรากฏการณ์เหล่านั้นดำเนินไปตามกระบวนการอย่างที่ควรจะเป็น การสร้างสรรค์ผลงานของเขาจึงมีความเรียบง่ายแต่ทรงพลัง โดยไม่ได้ยัดเยียดรูปแบบให้กับวัตถุต่าง ๆ แต่กลับตั้งเงื่อนไขให้วัตถุนั้นได้เผยศักยภาพของตัวเองออกมา
สำหรับนิทรรศการครั้งนี้ ศิลปินนำเสนอผลงานจำนวนสองชุด ซึ่งเกี่ยวข้องกับการสำรวจความสัมพันธ์ระหว่างการสงวนรักษาและการแปรเปลี่ยน
ดอกไม้ ม้วนฟิล์ม กล่องอะลูมิเนียม ภาพกับกลิ่น
ผลงานชิ้นแรกประกอบด้วยกล่องอะลูมิเนียมเก่าบรรจุม้วนฟิล์ม 16 มม. วางกองเรียงกัน ศิลปินได้ใช้ฟิล์มนี้ถ่ายภาพดอกไม้ในระยะประชิด โดยเคลื่อนกล้องเข้าไปใกล้ดอกไม้จนคล้ายกับว่าการถ่ายทำนี้ได้ก้าวพ้นขีดจำกัดของการมองเห็น ราวกับว่าศิลปินไม่ได้ต้องการบันทึกภาพดอกไม้ที่สมบูรณ์ แต่ต้องการเก็บบันทึกกลิ่นหอมของดอกไม้ไว้ผ่านเลนส์ ภาพปรากฏของดอกไม้เคลื่อนเข้าสู่ขีดจำกัดของประสบการณ์ทางประสาทสัมผัสอีกประเภทหนึ่ง ชวนให้นึกถึงความเป็นไปได้ที่จะรับรู้ผ่านการมองเห็นถึงสิ่งที่โดยปกติแล้วเราสามารถสัมผัสได้ผ่านการดมกลิ่นเท่านั้น
ศิลปินบรรจุม้วนฟิล์มเหล่านั้นไว้ในกล่องอะลูมิเนียมอย่างมิดชิด ซ่อนภาพดอกไม้ไม่ให้ปรากฏแก่สายตา พร้อมสงวนม้วนฟิล์มไว้ราวกับของมีค่า คล้ายกับต้องการเก็บรักษากลิ่นหอมของดอกไม้ไม่ให้เลือนหายไป กล่องฟิล์มกลายเป็นคลังเก็บประสบการณ์ทางประสาทสัมผัสซึ่งในความเป็นจริงไม่อาจเก็บรักษาไว้ได้ ผลงานชิ้นนี้เปรียบเหมือนคำมั่นว่ามีภาพของดอกไม้ปรากฏอยู่ ในขณะเดียวกันก็เป็นการรื้อฟื้นกลิ่นดอกไม้ในจินตนาการที่ไม่มีอยู่จริง
กระดาษสีแดง รอยพับ กล่องอะคริลิก และแรงโน้มถ่วง
ผลงานชิ้นที่สองประกอบด้วยกระดาษสีแดงซึ่งศิลปินรวบรวมมาจากร้านขายกระดาษแบบจีน กระดาษชนิดนี้ใช้สำหรับเขียนชุนเหลียนหรือคำกลอนมงคลในช่วงเทศกาลตรุษจีน โดยใช้พู่กันจุ่มหมึกสีทองหรือสีดำเขียนลงบนกระดาษสีแดง เพื่อส่งต่อคำอวยพรให้มีโชคลาภและเจริญรุ่งเรือง
เมื่อกระดาษนี้ไม่ได้ถูกใช้ในบริบทดั้งเดิม แผ่นกระดาษมีรอยพับและร่องรอยที่สะสมผ่านกาลเวลา ศิลปินใช้หมุดยึดกระดาษไว้ภายในกล่องอะคริลิกใส ซึ่งมีความยาวสอดคล้องกับความยาวทั้งหมดของแผ่นกระดาษเมื่อคลี่ออกจนสุด ด้วยแรงโน้มถ่วงทำให้รอยพับที่เคยเกิดขึ้นคลายตัว แผ่นกระดาษค่อย ๆ คลี่ออกและหย่อนลงสู่ด้านล่างของกล่อง
แต่สภาวะดังกล่าวไม่อาจเกิดขึ้นได้อย่างสมบูรณ์ รอยพับบนกระดาษจะไม่มีวันหายไปทั้งหมด และกระดาษจะไม่มีทางราบเรียบอย่างที่ควรจะเป็น ผลงานชิ้นนี้ไม่ได้มีนิยามอยู่ที่การบรรลุสู่สถานะสุดท้าย หากแต่อยู่ที่การเคลื่อนไหวอย่างต่อเนื่องมุ่งไปสู่สถานะนั้น ซึ่งเป็นการดำเนินต่อไปอย่างไม่มีที่สิ้นสุด
ระหว่างสิ่งที่ปรากฏกับสิ่งที่ไม่อาจบรรลุถึง
ผลงานศิลปะจัดวางทั้งสองชิ้นใน ‘Gift to Entropy’ ดำรงอยู่ในสภาวะค้างคาระหว่างสิ่งที่ปรากฏอยู่ตรงหน้ากับสิ่งที่ยังคงไม่อาจบรรลุถึงได้ โดยผลงานแต่ละชิ้นเผยให้เห็นศักยภาพของตนเอง กลิ่นหอมถูกสื่อให้รับรู้ผ่านจินตนาการ แต่ไม่อาจสัมผัสได้จริง ขณะที่แผ่นกระดาษคลี่ตัวออกอย่างช้า ๆ โดยไม่อาจไปถึงสถานะสุดท้ายของตัวเอง
ที่ บางกอก คุนส์ฮาเลอ ภาพดอกไม้ยังคงถูกเก็บซ่อนไว้ ขณะที่แผ่นกระดาษค่อย ๆ คลี่ออกไปสู่ขีดจำกัดที่ไม่อาจบรรลุถึงได้ ส่วนที่เขาใหญ่ อาร์ต ฟอเรสต์ คือ สถาปัตยกรรมที่มีลักษณะกั้นล้อมพื้นที่ไว้ ทำหน้าที่ปกป้องการเติบโตของพืชพรรณ ขณะเดียวกันก็ค่อย ๆ สละขอบเขตของตนเองไปตามกาลเวลา
ระหว่างกลิ่นหอมที่เราไม่อาจเข้าถึง รูปทรงที่ไม่อาจบรรลุถึง และสถาปัตยกรรมที่ไม่อาจอยู่อาศัยได้ ‘Gift to Entropy’ เผยให้เห็นว่า ทุกวัตถุล้วนบรรจุศักยภาพอันไม่สิ้นสุดในการแปรเปลี่ยนด้วยตัวมันเอง
ข้อมูลนิทรรศการ
นิทรรศการ: Gift to Entropy
ศิลปิน: เรนาโต เลอตตา (Renato Leotta)
ภัณฑารักษ์: สเตฟาโน ราโบลลี แพนเซรา (Stefano Rabolli Pansera)
สถานที่จัดแสดง: บางกอก คุนส์ฮาเลอ (Bangkok Kunsthalle)
ระยะเวลาจัดแสดง: 30 ตุลาคม – 30 ธันวาคม 2569
เวลาทำการ: วันพุธ – วันอาทิตย์ เวลา 14:00 – 20:00 น. (ปิดทำการวันจันทร์และวันอังคาร)
พิธีเปิดนิทรรศการ: วันที่ 30 ตุลาคม 2569 ตั้งแต่เวลา 19:00 น. เป็นต้นไป
โครงการนี้จัดขึ้นโดยความร่วมมือระหว่าง Istituto Italiano di Cultura Bangkok, เขาใหญ่ อาร์ต ฟอ เรสต์ และบางกอก คุนส์ฮาเลอ
